W ustawodawstwie polskim aktualnie obowiązujące regulacje określają wysokość odszkodowań za bezprawne korzystanie z własności intelektualnej na poziomie jednorocznej opłaty licencyjnej. Biorąc pod uwagę, że nie wszyscy działający bezprawnie zostają złapani, można stwierdzić, że ów przepis, sankcjonujący w praktyce brak poważnych konsekwencji dla zwykłych złodziei, to zachęta do korzystania z cudzych praw własności intelektualnej, czyli potocznie mówiąc popełniania kradzieży – analizuje mecenas Ewa Łukaszewicz dla portalu IP Hub.
W Polsce możemy zastrzec w Urzędzie Patentowym RP: patent, wzór użytkowy, wzór przemysłowy, znak towarowy, oznaczenie geograficzne i topografie układów scalonych, ale w praktyce możliwość egzekwowania wyłącznego prawa do zarejestrowanego prawa własności intelektualnej często jest iluzoryczna. Urząd Patentowy RP nie ma żadnej jurysdykcji po zarejestrowaniu, prawa do wyłączności musi dochodzić sam zainteresowany, gdyż naruszenia IPR nie są ścigane z urzędu; a sądy powszechne z powodu braku kompetencji merytorycznych oraz z powodu przewlekłych i długotrwałych procedur są bezradne. Sądy arbitrażowe, które na rynku anglosaskim rozstrzygają w sposób polubowny aż 70% podobnych sporów, nie są u nas popularne.
– Uprawniony z patentu może zakazać osobie trzeciej, nie mającej jego zgody, korzystania z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy, polegający na wytwarzaniu, używaniu, oferowaniu, wprowadzaniu do obrotu produktu będącego przedmiotem wynalazku. Działaniem podlegającym ochronie jest wyłącznie korzystanie z wynalazku w sposób zawodowy lub zarobkowy. Nie stanowi zaś naruszenia prawa korzystanie z cudzego wynalazku dla celów osobistych, celów dydaktycznych. Sporny jest także zakres dozwolonego korzystania z cudzych patentów dla potrzeb prowadzenia działalności badawczej, rozwojowej oraz dla celów dydaktycznych – tłumaczy Ewa Łukaszewicz.
Najpowszechniejszym sposobem naruszenia patentu jest korzystanie z opatentowanego wynalazku poprzez jego realizację, czyli podjęcie produkcji. Ważne jest, że samo podjęcie działań przygotowujących stosowanie wynalazku nie jest niedozwolone (można przygotować linię produkcyjną i wytworzyć jedną sztukę na własne potrzeby), podobnie jak użycie tylko fragmentu opatentowanego wynalazku, bowiem – jak stwierdził Sąd Najwyższy – jedynie użycie całej opatentowanej technologii służącej do uzyskania określonego rezultatu jest naruszeniem prawa.
– Osoba uprawniona z patentu, czyli osoba prawna lub fizyczna (osoba prawna nie może być autorem) będąca właścicielem praw majątkowych do patentu, a nie autor wynalazku może domagać się zaniechania naruszeń, wydania bezprawnie uzyskanych korzyści, podania do publicznej wiadomości orzeczenia sądowego zapadłego w sprawie lub informacji o nim, a także w przypadku, gdy naruszenie patentu było zawinione, naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych, tj. wynikających z przepisów KC, lub poprzez zapłatę sumy pieniężnej w wysokości odpowiadającej opłacie licencyjnej – wyjaśnia prawniczka.
Dodaje, że w przepisach regulujących ochronę praw własności przemysłowej (Dz.U. 2001 Nr 49 poz. 508 Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. Prawo własności przemysłowej).
znajduje się jeden zapis stanowiący całkowite odstępstwo od tej zasady, iż orzeczenia te służą wyłącznie ochronie uprawnionego. Gdy naruszenie patentu jest niezawinione, sąd na wniosek osoby naruszającej może orzec zapłatę stosownej sumy pieniężnej na rzecz uprawnionego, ale nie orzekać zaniechania naruszeń ani nie publikować orzeczenia, jeśli miałoby to być dla osoby naruszającej niewspółmiernie dotkliwe.
Mecenas Łukaszewicz klarownie tłumaczy zagadnienia związane z dobrami niematerialnymi (Dz.U. 1994 Nr 121 poz. 591 ustawa z dnia 29 września 1994 r.o rachunkowości) i ich ochroną w prawodawstwie polskim. Jak podkreśla, dobra niematerialne, choć nie mają postaci rzeczowej, podlegają ochronie. Jedynym wyjątkiem od tej reguły jest tzw. wiedza powszechna. Dobra chronione można podzielić na dwie grupy – te, które chronione są przy zastosowaniu różnych procedur rejestracyjnych oraz te, które podlegają ochronie z mocy prawa, czyli utwory w rozumieniu przepisów prawa autorskiego i praw pokrewnych, prace naukowo badawcze, opracowania, dokumentacje, programy komputerowe, utwory plastyczne, tajemnice produkcji. Ochronę w trybie rejestracji formalnej uzyskują: wzór użytkowy, oznaczenie geograficzne i topografie układów scalonych. Badaniem merytorycznym poprzedzającym udzielenie ochrony prawnej objęte są: wynalazki, wzory użytkowe i wzory przemysłowe, znaki towarowe, nowe odmiany roślin, rasy zwierząt, oznaczenia geograficzne.
W prawie polskim prawa autorskie zapewnia ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a prawa własności przemysłowej ustawa prawo własności przemysłowej. Pierwsza z nich zajmuje się twórczością artystyczną, literacką i naukową, druga twórczością znajdująca różnorodne praktyczne zastosowanie w działalności gospodarczej, głównie produkcyjnej, ale też usługowej i handlowej.
Zagadnień szeroko rozumianej własności intelektualnej można doszukać się także w Konstytucji RP.
Prawa autorskie obejmują każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażania. W szczególności przedmiotem prawa autorskiego są utwory: wyrażone słowem, symbolami matematycznymi, znakami graficznymi (literackie, publicystyczne, naukowe, kartograficzne oraz programy komputerowe), plastyczne, fotograficzne, lutnicze, wzornictwa przemysłowego, architektoniczne, architektoniczno-urbanistyczne i urbanistyczne, muzyczne i słowno-muzyczne, sceniczne, sceniczno-muzyczne, choreograficzne i pantomimiczne.
Prawo własności przemysłowej obejmuje regulacje dotyczące wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych, projektów racjonalizatorskich, znaków towarowych, oznaczeń geograficznych oraz topografii układów scalonych. Głównym zadaniem ustawy jest stymulowanie rozwoju gospodarczego oraz ochrona interesów i praw twórców.
Ochronę wynalazku na terytorium Polski można uzyskać nie tylko stosując polski system rejestracji, ale również stosując procedurę rejestracyjną europejską lub międzynarodową (PCT-SAFE – Patent Cooperation Treaty-Secure Applications Filed Electronically – jest aplikacją dostarczaną przez WIPO służącą elektronicznemu wnoszeniu zgłoszeń w ramach PCT). Oferuje ona zgłaszającym narzędzie do przygotowywania zgłoszeń międzynarodowych w formie elektronicznej oraz bezpiecznego dokonywania tych zgłoszeń on-line. Dokonując zgłoszenia europejskiego lub zgłoszenia międzynarodowego Polska, tak jak inne kraje będące Stronami Konwencji o udzielaniu patentów europejskich European Patent Office (EPC) lub Układu o współpracy patentowej (PCT), wyznaczona jest automatycznie jako potencjalny kraj ochrony. Obecnie Układem PCT objętych jest 139 państw, w tym wszystkie kraje europejskie, natomiast do Konwencji o patencie europejskim przystąpiły 34 państwa – wszystkie kraje Unii Europejskiej oraz Chorwacja, Islandia, Lichtenstein, Monako, Norwegia, Szwajcaria i Turcja.
Uzyskanie patentu, prawa ochronnego lub prawa z rejestracji oznacza nabycie prawa wyłącznego do korzystania, odpowiednio z: wynalazku, wzoru użytkowego, wzoru przemysłowego, znaku towarowego, oznaczenia geograficznego lub topografii układu scalonego, w sposób zarobkowy lub zawodowy na terenie RP. Czas ochrony patentu wynosi dwadzieścia lat od daty dokonania zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym. Prawo ochronne na wzór użytkowy wygasa po dziesięciu latach od daty dokonania zgłoszenia w Urzędzie Patentowym. Jednym z warunków uzyskania patentu lub prawa ochronnego jest uiszczenie opłaty za pierwszy okres ochrony, wnoszenie opłat okresowych za ochronę wynalazków i wzorów użytkowych.
Ochronę znaku towarowego można bezterminowo przedłużać.
