Innowacje i transfer technologii są obecnie szczególnie ważnym zagadnieniem związanym z rozwojem polskiej gospodarki. Proces transferu wiedzy i technologii nie odbywa się spontanicznie, lecz wymaga ściśle określonych działań i środków dla tworzenia korzystnych warunków do powstawania i rozwoju innowacyjnych firm.
W szczególności dotyczy to umożliwienia korzystania z odpowiedniej infrastruktury technicznej, na przykład w parkach i inkubatorach, doradztwa prawnego i biznesowego dla firm typu start-up i spin-off, łatwego dostępu do funduszy wysokiego ryzyka, szczególnie do tak zwanych funduszy zalążkowych. Większość przedsiębiorstw w Polsce to firmy małe, które nie posiadają odpowiedniego potencjału, aby skutecznie wdrażać nowe rozwiązania technologiczne. Potrzebują wsparcia ze strony instytucji otoczenia biznesu, jako pośrednika w dostarczaniu informacji w transferze technologii i tworzeniu powiązań z ośrodkami naukowymi. Takimi instytucjami są między innymi parki i inkubatory technologiczne.
Zgodnie z raportem opracowanym w 2009 roku pod patronatem Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) dotyczącym ośrodków innowacji i przedsiębiorczości, w połowie 2009 r. zidentyfikowano w Polsce łącznie 46 inicjatyw parkowych o różnym stopniu zaawansowania. Wyróżniono 23 parki technologiczne zaawansowane organizacyjnie realizujące działalność statutową w pełnym zakresie, włącznie z udostępnieniem powierzchni i usług wspierających dla firm, 7 inicjatyw skoncentrowanych na pracach przygotowawczych i adaptacyjnych lub w trakcie transformacji z tradycyjnych parków przemysłowych oraz 16 przedsięwzięć w fazie projektowania i przygotowania podstaw organizacyjnych.
W analizowanych parkach technologicznych warunki dla prowadzenia działalności gospodarczej znalazły w tym czasie 583 podmioty gospodarcze. Wśród firm zdecydowanie dominują małe i średnie przedsiębiorstwa. Stanowią one 65% wszystkich podmiotów. Tylko co szósty podmiot to mała firma technologiczna utworzona przez osobę wywodzącą się z lokalnego środowiska naukowego. Warto podkreślić, że działające na uczelniach wyższych inkubatory przedsiębiorczości zapewniają młodym przedsiębiorcom pomoc w zakładaniu własnego biznesu. Do powstania i rozwoju akademickich inkubatorów przedsiębiorczości przyczyniło się między innymi udzielane w 2004 r. przez Ministerstwo Gospodarki wsparcie realizacji tego przedsięwzięcia. Podpisano 78 umów ze szkołami wyższymi, a wsparcie finansowe to łączna kwota 1 mln zł. Środki finansowe zostały przekazane do około 50 inkubatorów. Wsparcie Ministerstwa Gospodarki polega na wyposażeniu inkubatorów akademickich w niezbędny sprzęt biurowy i komputerowy. Pomaga też rozszerzyć ofertę dla beneficjentów i dotrzeć z nią do szerszego grona potencjalnych odbiorców. Dzięki działalności inkubatorów powstało już wiele nowych firm, które z powodzeniem radzą sobie w rzeczywistości biznesowej. Ponadto wzrasta sukcesywnie różnorodność oferowanych źródeł finansowania przedsięwzięć innowacyjnych.
Największy katalog instrumentów wsparcia działalności innowacyjnej znajduje się w Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka na lata 2007-2013, którego głównym celem jest rozwój polskiej gospodarki na podstawie innowacyjnych przedsiębiorstw. Warto zaznaczyć, że przedsiębiorcy bardzo chętnie korzystają ze wsparcia finansowego oferowanego im w formie dotacji. Ich duże zainteresowanie tego rodzaju wsparciem spowodowało, że środki finansowe zostały już w całości wykorzystane.
W Programie Operacyjnym Innowacyjna Gospodarka przewidziano je na realizację działań dotyczących inicjowania działalności innowacyjnej, wspierania wdrożeń wyników prac systemu B + R, stymulowanie wyników działalności, oraz wsparcie w zakresie wzornictwa przemysłowego, a także wspieranie nowych inwestycji o dużym potencjale innowacyjnym. Dodatkowo w tym zakresie istnieje możliwość korzystania przez przedsiębiorców ze wsparcia zwrotnego. Pożyczki, kredyty oraz ułatwiające do nich dostęp poręczenia stanowią również ważne źródło pozyskiwania środków na rozwój działalności i wprowadzenie innowacji.
Mikro, mali i średni przedsiębiorcy mogą również korzystać z kredytu technologicznego, który jest udzielany na realizację inwestycji technologicznych mających na celu zakup i wdrożenie nowych technologii oraz uruchomienie na ich podstawie wytwarzania nowych lub znacząco ulepszonych towarów, procesów lub usług. Zaletą tego kredytu jest możliwość otrzymania dofinansowania w postaci premii technologicznej, stanowiącej część spłaty kapitału tego kredytu. Premie są wypłacane przez Bank Gospodarstwa Krajowego ze środków funduszu kredytu technologicznego. Natomiast kredytów technologicznych udzielają banki współpracujące w tym zakresie z Bankiem Gospodarstwa Krajowego.
Udzielanie kredytu technologicznego na nowych zasadach rozpoczęto w lipcu 2009 r. Do dnia 29 października bieżącego roku do wsparcia zatwierdzono 45 wniosków na kwotę około 79 mln zł. Zawarto dotychczas 26 umów o wypłatę premii technologicznej na kwotę łączną 46 mln zł. Obecnie są finalizowane prace nad wprowadzeniem korzystniejszych dla przedsiębiorców zasad udzielania wsparcia w formie premii technologicznej, które powinny zachęcić przedsiębiorców do lepszego wykorzystania kredytów technologicznych dla realizacji przedsięwzięć innowacyjnych.
Z kolei przedsiębiorcy o wysokim potencjale rozwoju mogą liczyć na pomoc z funduszy wysokiego ryzyka, wspieranych finansowo przez Krajowy Fundusz Kapitałowy ze środków Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. Możliwość pozyskania środków na wsparcie powstania innowacyjnych firm stworzyło również działanie o nazwie „trzy jeden” (3.1) oraz inicjowanie działalności innowacyjnej realizowane w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. W ramach tego działania jest udzielane wsparcie finansowe na projekty w zakresie tworzenia na podstawie innowacyjnych pomysłów nowych przedsiębiorstw, w tym spin-off’ów poprzez doradztwo w zakresie tworzenia przedsiębiorstw, udostępnienie infrastruktury i usług niezbędnych dla nowo powstałych przedsiębiorstw oraz zasilanie finansowe nowego przedsiębiorcy.
Instytucje wybrane w drodze konkursu udzielają dwuetapowego wsparcia powstającym innowacyjnym przedsiębiorstwom. Pierwszy etap to preinkubacja, czyli selekcja innowacyjnych pomysłów i pomoc w utworzeniu przedsiębiorstwa. Wsparcie finansowe wynosi do 100% wydatków kwalifikowanych. Drugi etap polega na zasilaniu kapitałowym nowopowstałego przedsiębiorstwa, objęcie do 50% udziałów lub akcji spółki, jeśli po okresie preinkubacji zostaną zidentyfikowane znaczące szanse na komercyjny sukces powstającej firmy, której działalność jest oparta na innowacyjnym pomyśle. Jest tutaj przewidziane maksymalne dofinansowanie do wysokości 200.000 euro.
Prace nowoczesnej technologii realizują się głównie pomiędzy sektorem nauki i badań, a sferą działalności gospodarczej, tworząc specyficzny pomost między tymi światami. Rozliczenia współpracy przedsiębiorców ze środowiskiem naukowym realizowane są między innymi w formie pilotażowych programów wsparcia finansowanych ze środków krajowych. Takim programem wdrażanym w latach 2008-2010 przez Ministerstwo Gospodarki, Departament Instrumentów Wsparcia jest program „Bon na innowację”. Cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem przedsiębiorców. Ma zachęcać przedsiębiorców do kontaktów z przedstawicielami nauki, celem wdrożenia innowacyjnych pomysłów biznesowych. Na realizację zadania przedsiębiorca może uzyskać wsparcie w wysokości do 15.000 zł. W latach 2008-2009 takie wsparcie uzyskało ponad 500 przedsiębiorców na łączną kwotę około 8 mln zł. W 2010 r. wnioski złożyło ponad 800 przedsiębiorców na kwotę około 12 mln zł. W kolejnych latach jest planowana kontynuacja udzielania wsparcia przedsiębiorcom współpracujących ze sferą naukową w nieco zmodyfikowanej formule.
Obecnie, ze względu na nikłe uczestnictwo polskich mikro, małych i średnich przedsiębiorców w programach międzynarodowych, w szczególności finansujących współpracę jednostek badawczych i firm w zakresie badań kreowania innowacyjnych rozwiązań, przygotowywany jest poprzez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP) program pod nazwą „Wsparcie na uzyskanie grantu”. Program ten będzie wdrażany do 2014 r. Przedsiębiorca, który złożył wniosek projektowy, w odpowiedzi na konkurs ogłoszony w ramach międzynarodowego programu innowacyjnego i otrzymał pozytywną formalną ocenę wniosku, będzie mógł wystąpić do PARP o wsparcie w celu pokrycia wydatków związanych z przygotowywaniem tego wniosku. Program ma zachęcać mikro, małych i średnich przedsiębiorców do uczestnictwa w międzynarodowych programach innowacyjnych. Planowana wysokość wsparcia dla koordynatora projektu, czyli PARP wynosi 75.000 euro, a przedsiębiorca uczestniczący w projekcie, jako partner może otrzymać nawet 35.000 euro.
W Ministerstwie Gospodarki utworzono i udostępniono przedsiębiorcom poszukującym krajowych rozwiązań innowacyjnych bazę wiedzy o nowych technologiach. Jest ona dostępna pod adresem: www.innowacje.gov.pl. Głównym celem tego przedsięwzięcia jest zebranie w jednym miejscu wszystkich informacji o zasobach innowacyjnych instytutów badawczych oraz zwiększenie transferu nowych rozwiązań do praktyki gospodarczej. Baza służy gromadzeniu i udostępnianiu ofert przygotowywanych przez instytuty badawcze nadzorowane przez Ministra Gospodarki oraz przez przedsiębiorców, którym Minister Gospodarki nadał statut centrum badawczo-rozwojowego, na podstawie przepisów ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej.
Aktualnie w bazie znajduje się 231 ofert technologicznych, 32 profile instytutów oraz 1 profil centrum badań rozwoju. Zainteresowanie korzystaniem z bazy wyraziło 45 użytkowników, którzy zarejestrowali się w bazie.
Przedsiębiorcy, którzy nie znajdą ofert spełniających ich oczekiwania, mają możliwość wprowadzenia zapytań o poszukiwane technologie. Umożliwi to instytutom badawczym poznanie potrzeb technologicznych polskich przedsiębiorstw oraz ukierunkowanie tworzonych rozwiązań na oczekiwania rynkowe w tym zakresie. Możliwość wsparcia działalności innowacyjnej zapewniają również programy wspólnotowe, które uzupełniają wsparcie oferowane przedsiębiorstwom na szczeblu krajowym. Jednym z nich jest program ramowy na rzecz konkurencyjności innowacji, który ma na celu promowanie konkurencyjności przedsiębiorstw europejskich. Program stworzony został z myślą o małych i średnich przedsiębiorstwach. Jego zadaniem jest wspieranie działalności innowacyjnej, w tym innowacji ekologicznych, zapewnienie lepszego dostępu do środków finansowych oraz świadczenie na poziomie regionalnym usług wsparcia dla biznesu. Program ten ma zachęcać do szerszego i szybszego wykorzystania technologii informatycznych i komunikacyjnych oraz wspomagać rozwój społeczeństwa informacyjnego. Promuje on również program wykorzystania źródeł energii odnawialnej dla potrzeb energetyki. Program będzie realizowany do 2013 r.
Obecnie realizowane są działania mające na celu zapewnienie jak najszerszego i najszybszego udziału polskich instytucji w tym programie. Realizowany jest program wieloletni uchwalony przez Radę Ministrów w grudniu 2007 r. W ramach programu wieloletniego wsparcie finansowe zostało zapewnione dla czterech polskich konsorcjów, które weszły w skład nowej sieci europejskiej Enterprise Europe Network, a także finansowana jest działalność krajowych punktów kontaktowych informujących o poszczególnych programach szczegółowych oraz o instrumentach finansowych dostępnych w ramach tego programu.
Europejska sieć Enterprise Europe Network, w skład której wchodzi trzydzieści polskich ośrodków zgrupowanych w czterech konsorcjach, oferuje między innymi profesjonalną pomoc firmom i instytucjom, które szukają za granicą odbiorców dla swoich technologii Know-how lub, które poszukują innowacyjnych rozwiązań niedostępnych na rynkach lokalnych. Dzięki europejskiemu zasięgowi sieci i ścisłej współpracy poszczególnych ośrodków, informacja o ofercie lub potrzebach technologicznych dociera do firm w każdej części Europy. Kojarzeniu partnerów służy internetowa baza ofert i poszukiwań technologii, spotkania grup tematycznych, a także organizowane, przy okazji targów i innych spotkań branżowych, rozmowy brokerskie i specjalne misje prowadzone przez firmy.
Instrumenty finansowe oferowane w ramach Programu Ramowego na Rzecz Konkurencyjności i Innowacji (Competitiveness and Innovation Framework Programme – CIP) służą ułatwieniu dostępu do finansowania przedsięwzięć w wybranych fazach ich rozwoju. Przy zakładaniu przedsiębiorstwa w fazie start-up expanser odbywa się to na etapie transferu technologii do przedsiębiorstwa. Skorzystać z nich mogą instytucje finansowe, takie jak banki, fundusze podwyższonego ryzyka, fundusze pożyczkowe i poręczeniowe. Dzięki tym instrumentom instytucje finansowe mogą rozwinąć lepsze oferty dla sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) i zapewnić bardziej atrakcyjne warunki finansowe.
Podsumowując, na system transferu technologii i komercjalizacji wiedzy składają się instytucje sfery nauki i badań tworzące podstawy nowej wiedzy i kreujące podaż pomysłów, idei i rozwiązań oraz innowatorzy przekształcający idee i pomysły w nowe rynkowe produkty. System ten obejmuje też technologie i usługi, ośrodki naukowe wspierające procesy innowacyjne poprzez różnego rodzaju formy pomocy, oraz wyspecjalizowane fundusze finansowania innowacji oferujące wsparcie finansowe. W skład tego systemu wchodzą również dostawcy usług doradczych, szkoleniowych i informacyjnych oferujący pomoc w realizacji procesu transferu i komercjalizacji technologii.
Jak pokazują przeprowadzone badania, skuteczny system transferu technologii wymaga rozbudowanych i efektywnych relacji sieciowych, współpracy wielu podmiotów, partnerstwa, otwartości i zaufania partnerów. Każdy z elementów tego systemu powinien być doskonalony i rozwijany oraz dostosowany do potrzeb rozwojowych gospodarki i oczekiwań przedsiębiorców.
Szczególnie ważną rolę we wspieraniu innowacyjności przedsiębiorstw odgrywa Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości (PARP), która realizuje wiele działań mających na celu wykorzystanie innowacyjnych rozwiązań przez przedsiębiorców, rozwój zasobów ludzkich, ekspansję na rynki zagraniczne i rozwój regionalny. Szczególnie ważne są działania dla zwiększenia liczby przedsiębiorstw innowacyjnych, poprawę efektywności ich funkcjonowania, rozszerzania rynku innowacji i przepływu rozwiązań innowacyjnych pomiędzy światem nauki i przedsiębiorcami.
Wypowiedź na posiedzeniu sejmowej Komisji Innowacyjności i Nowoczesnych Technologii poświęconemu czynnikom sukcesu w zakresie inicjatyw związanych z transferem technologii, w dniu 1 grudnia 2010
