Czy program Patent Plus realnie wpłynął na poprawę wskaźników ocenianych w światowych rankingach czyli zwiększenie liczby patentów zgłaszanych przez polskie uczelnie i instytuty?
Patent Plus jest jednym z instrumentów prawno-ekonomicznych, który pozwala na dofinansowanie – nawet do 90% kosztów – działań związanych z prowadzeniem badań patentowych, następnie z przygotowaniem zgłoszenia do ochrony i z wniesieniem pierwszej opłaty, która jest niezbędna dla rozpatrzenia zgłoszenia w każdym urzędzie patentowym na świecie.
Z tego instrumentu, który wdrożyło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, korzysta wiele jednostek naukowych, ale jeszcze wciąż nie wszystkie, które prowadzą działalność naukowo-badawczą o charakterze technicznym.
Według danych statystycznych na koniec ubiegłego roku na 36 umów zawartych z MNiSW, 30 dotyczyło dofinansowania zgłoszeń patentowych.
Czy 30 zgłoszeń patentowych to dużo?
Oczywiście, że nie jest to dużo. Ale jest to zwiastun zmieniającej się sytuacji, gdyż zostały stworzone instytucjonalne ramy korzystania z dofinansowania ochrony patentowej z budżetu państwa.
Dlaczego zatem naukowcy z tego nie korzystają?
Czasami wynika to z niewiedzy o funkcjonowaniu tego mechanizmu, bądź z obaw, że są to procedury zbyt trudne.
Dostrzegam również inną przeszkodę – czas rozpatrywania zgłoszeń i oczekiwania zarówno na decyzję, jak i na podpisanie umowy, co wywołuje obawy przed angażowaniem własnych środków. Koszty są refundowane, więc jeśli działania te sfinansuje się ze swoich funduszy, to uzyska się zwrot udokumentowanych nakładów. Niektóre uczelnie obawiają się jednak, czy decyzja o przyznaniu środków będzie pozytywna. Jeśli wniosek jest dobrze przygotowany i spełnia wszystkie wymagane kryteria, to takie obawy są bezpodstawne.
Czy patent to klucz do skutecznej ochrony własności intelektualnej?
Spotyka się opinie, że najlepszym sposobem jest tajemnica firmy, a zgłoszenie patentowe to wręcz instrukcja dla naśladowców.
Naukowcy, którzy opracowują rozwiązania innowacyjne są przekonani, że trudno będzie komukolwiek skopiować wyniki ich badań, bowiem wymagałoby to specjalistycznej wiedzy i wielu miesięcy, a czasem lat pracy.
Można oczywiście wdrażać swoje rozwiązanie bez zapewnienia mu ochrony patentowej, ale jedynie w takiej sytuacji, gdy jest to rozwiązanie, które może być objęte tajemnicą produkcyjną, czyli tzw. know-how.
Jednakże w przypadku wielu rozwiązań technicznych utrzymanie ich istoty w tajemnicy jest niemożliwe i wiąże się z ryzykiem ich odtworzenia i wytwarzania konkurencyjnych produktów przez osoby trzecie bez naruszania prawa.
W takich sytuacjach tylko ochrona patentowa gwarantuje bezpieczeństwo prawne i monopol korzystania z danego rozwiązania. Najczęściej wskazywanym przykładem zabezpieczenia interesów producenta poprzez know-how jest receptura Coca Coli, której składu już od ponad 100 lat nikt nie jest w stanie odtworzyć.
Tym niemniej w większości przypadków dla innowacyjnych rozwiązań technicznych zdecydowanie powinna być zapewniona ochrona patentowa. Pozostaje tylko kwestia wyboru – czy tylko w kraju, czy również zagranicą, a jeśli zagranicą – z jakich ścieżek, z jakich systemów udzielania ochrony skorzystać.
Kiedy warto zacząć uczyć się o ochronie własności intelektualnej? W szkole średniej, na studiach, a może dopiero na etapie prowadzenia działalności gospodarczej?
Uważam, że należy uczyć na ten temat nawet dzieci w przedszkolu, poprzez zabawę. Dzieci często mają świetne pomysły, które po stosownym dopracowaniu mogą być z powodzeniem chronione.
Tym bardziej uczniowie oraz studenci powinni mieć przynajmniej podstawową wiedzę w zakresie ochrony własności intelektualnej, gdyż w wielu przypadkach są lub będą nie tylko użytkownikami, lecz również twórcami nowych rozwiązań podlegających ochronie.
Na etapie prowadzenia działalności gospodarczej świadomość znaczenia ochrony własności intelektualnej powinna być już odpowiednio ukształtowana i skutkować trafnością podejmowanych decyzji biznesowych.
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego, przy zaangażowaniu ze strony Urzędu Patentowego RP, wprowadził do programów nauczania studentów obligatoryjny przedmiot +ochrona własności intelektualnej+. Jak ma przebiegać realizacja tego wymogu w praktyce?
W tej chwili w ramach akcji pilotażowej w niektórych uczelniach na pierwszym roku studiów wprowadzono 4 godzinny wykład obejmujący zagadnienia wstępne w zakresie ochrony własności intelektualnej, ze szczególnym zaakcentowaniem warunków ochrony własnej kreatywności i innowacyjności. Program wykładu obejmuje także kwestie dozwolonego użytku cudzej własności intelektualnej, plagiatu oraz piractwa intelektualnego.
W dalszym toku studiów licencjackich obowiązkowy będzie cykl zajęć w wymiarze 15-godzinnym, przybliżający szczegółowo zagadnienia ochrony prawno autorskiej oraz poszczególnych przedmiotów własności przemysłowej.
Na studiach magisterskich, w kolejnym 15-godzinnym cyklu zajęć, zagadnienia będą już profilowane – przykładowo dla studentów uczelni technicznych pod kątem badań patentowych oraz umiejętności zawierania umów związanych z transferem technologii, dla studentów kierunków humanistycznych z akcentem na zagadnienia prawno autorskie, zaś dla ekonomistów – z naciskiem na kwestię wyceny wartości niematerialnych i prawnych oraz zarządzania nimi. Niezależnie trwają prace nad przygotowaniem studiów magisterskich w zakresie zarządzania własnością intelektualną.
