Przepisy dają możliwość obniżenia kosztów działania każdej firmy w przypadku zatrudniania osób niepełnosprawnych poprzez dofinansowanie do wynagrodzeń, refundację kosztów nowotworzonych stanowisk pracy oraz przekwalifikowania i szkolenia zatrudnionych wcześniej niepełnosprawnych – tłumaczy serwisowi IP HUB Włodzimierz Sobczak prezes Izby Gospodarczo-Rehabilitacyjnej Firm Osób Niepełnosprawnych.
– Gdy firma rozwija się i musi utworzyć nowe stanowiska pracy, może otrzymać dofinansowanie na ten cel, jeżeli zatrudni osoby niepełnosprawne. Przedsiębiorca określa jakie wyposażenie i dostaje refundację, np. na biurko, komputer, oprogramowanie dla nowego księgowego, jeśli ten księgowy będzie osobą niepełnosprawną. Co więcej, sfinansowane może zostać przeszkolenie nowego pracownika, a przez cały okres jego zatrudnienia można otrzymywać dofinansowanie do wynagrodzenia – w wysokości zależnej od stopnia orzeczonej niepełnosprawności – wylicza Sobczak korzyści płynące z wykorzystania potencjału intelektualnego i gotowości zawodowej niepełnosprawnych. – To korzyści czysto ekonomiczne, które osiągnąć może każda, nawet bardzo mała firma.Maksymalne dofinansowanie do wynagrodzenia niepełnosprawnego pracownika może osiągnąć nawet niemal 2300 zł miesięcznie (dotyczy to osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności ze schorzeniem szczególnym – chorych psychicznie, upośledzonych umysłowo, niewidomych lub z epilepsją). Dla osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności (bez w/w schorzeń szczególnych) może to być ok. 1800 zł miesięcznie. W każdym przypadku dofinansowanie do wynagrodzenia nie może jednak przekraczać 75% realnego wynagrodzenia brutto tej osoby wraz ze składką ubezpieczeniową należną od pracodawcy (tzw. brutto-brutto).
Pieniądze pochodzą z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Fundusz gromadzi środki ze składek, będących rodzajem kar od tych przedsiębiorców, którzy zatrudniają powyżej 25 osób i nie chcą lub nie mogą zatrudnić przynajmniej 6% osób niepełnosprawnych.
Warto zatem zmienić opinię o niepełnosprawnych pracownikach, ponieważ daje to oszczędność w postaci braku składki na PFRON, a ponadto – po przekroczeniu wspomnianego progu 6% dostaje się dofinansowanie do wynagrodzeń dla wszystkich zatrudnionych osób z przeczeniem o niepełnosprawności.
Jak znaleźć dobrego niepełnosprawnego pracownika?
Jak tłumaczy Sobczak, w powiatowych urzędach pracy mamy do czynienia z dwoma grupami osób niepełnosprawnych. Rejestrują się tu osoby niepełnosprawne poszukujące pracy, czyli takie, które otrzymują świadczenie rentowe z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Druga grupa to bezrobotni niepełnosprawni, którzy mają orzeczenie nie z ZUS, tylko z powiatowego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności i nie dostają świadczeń rentowych. Ten podział nie jest bez znaczenia dla przedsiębiorcy, ponieważ tzw. "poszukujący" będzie zmierzał do nieprzekraczania pewnych progów zarobkowych, aby ZUS nie zawiesił mu renty. Bezrobotny natomiast może maksymalizować swoje dochody.
Rynek pracy obejmuje zarówno sprawnych jak i niepełnosprawnych. Pracodawca może zaznaczyć w ogłoszeniu o poszukiwaniu pracownika, że w pierwszej kolejności chciałby zatrudniać osoby o danych kwalifikacjach, ale niepełnosprawnych. Jak obserwuje Sobczak, coraz częściej widać w prasie takie właśnie ogłoszenia.
Gdzie wnioskować o dofinansowanie?
Spośród osób niepełnosprawnych bezrobotnych i poszukujących pracy można wybrać takie, które być może nie mają jeszcze takich kwalifikacji, których przedsiębiorca potrzebuje, ale które można przeszkolić. Na szkolenia i organizowanie miejsc pracy dla osób niepełnosprawnych przewidziane są środki z PFRON, o które można ubiegać się w Powiatowych Urzędach Pracy oraz środki unijne w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, o które można ubiegać się w Wojewódzkich Urzędach Pracy. O dofinansowanie na przekwalifikowanie może się ubiegać również sam niepełnosprawny – w urzędzie pracy, a pracodawca, po zatrudnieniu, może starać się o dofinansowanie ze starostwa powiatowego na przeszkolenie. Jeśli pracodawca zarejestruje się w PFRON, po wypłaceniu wynagrodzenia wnioskuje o jego dofinansowanie.
– W zakładach pracy chronionej i na otwartym rynku pracy pojawia się wzrost osób niepełnosprawnych zatrudnionych. Są zachęty ekonomiczne, jednak bariery mentalne zmieniają się powoli. Mimo wszystko zainteresowanie tym, żeby wykorzystać potencjał intelektualny osób niepełnosprawnych, rośnie. W Polsce zatrudnionych jest ok. 240 tys. osób niepełnosprawnych, natomiast osób niepełnosprawnych działających na własny rachunek jest ok. 100 tys., z czego ok. 30 tys. to pracodawcy. Wskaźnik przedsiębiorczości niepełnosprawnych jest zatem w Polsce dość wysoki, niski jest jednak wskaźnik zatrudnienia – ocenia Sobczak.
W Polsce żyje ok. 12% osób niepełnosprawnych. W krajach rozwiniętych Unii Europejskiej wskaźnik zatrudnienia niepełnosprawnych (liczony jako liczba osób niepełnosprawnych zatrudnionych do ogółu osób niepełnosprawnych) to ponad 50%. W Polsce ten wskaźnik wynosi 20%. Jak stwierdza Sobczak, napisano setki prac naukowych na temat barier w zatrudnianiu niepełnosprawnych. Występują one zarówno po stronie pracodawców, jak i po stronie samych niepełnosprawnych. Po stronie przedsiębiorców główną przeszkodą są stereotypy – że niepełnosprawny będzie chodził na zwolnienia, że ma gorszą wydajność, że będzie stwarzał problemy, konflikty, prezentował postawę roszczeniową. Z drugiej strony niepełnosprawny, który ma rentę, woli zasiłek, niż ryzyko podjęcia pracy. Kolejna sprawa to niska samoocena i spowodowana nią bierność na rynku pracy. Jeszcze jedną – brak motywacji spowodowany nadopiekuńczością rodziców. Warsztaty terapii zajęciowej nie spełniają swojej roli. Celem takiego warsztatu jest nauka podstawowych czynności życiowych i podniesienie wartości młodzieży niepełnosprawnej na rynku pracy. Polscy rodzice wcale o tym nie myślą i traktują terapię jako dom dziennego pobytu, przedszkole dla dorosłych. Przypadki sukcesu są incydentalne, nie przekraczają 1%.
– W Europie Zachodniej z góry przyjęte jest, że ludzie pracują. My przez lata komunizmu nauczyliśmy się, że każdemu coś się należy. W krajach zachodnich każdy musi sobie radzić, także niepełnosprawny. Oczywiście są programy pomocowe, ale pod warunkiem, że niepełnosprawny chce z nich skorzystać. Ta mentalność musi zakorzenić się także w naszej świadomości, jeśli chcemy dorównać do państw rozwiniętych gospodarczo – postuluje Sobczak.
W Krajowej Izbie Gospodarczo-Rehabilitacyjnej, zrzeszającej przedsiębiorców zatrudniających osoby niepełnosprawne, można uzyskać wiedzę na temat warunków i możliwości zatrudniania osób niepełnosprawnych, przepisów, szkoleń oraz wszelkie wskazówki praktyczne.
