Mamy w świecie tendencję (uwidocznioną najwcześniej w USA) wyzwalającą problemy wpływające na zmiany miejsca i roli kapitału płci w nauce, technologii, inżynierii i matematyce. Dotyczy to pewnego uśpienia rozwoju zasobów ludzkich (a też edukacji) w dziedzinie nauk technicznych w takich krajach, jak USA, Niemcy, zaś ich eksplozję w Chinach, Japonii czy Indiach.
W tej sytuacji ogłoszono „nowy model paradygmatu” – nowy paradygmat dla kobiet, który determinują, globalizacja, rozwój społeczeństwa wiedzy oraz przyspieszenie zmian. Paradygmat ten polega na konieczności wymuszania wyrównywania roli kobiet w świecie technologii, nauki, matematyki i inżynierii , a więc paradygmat STEM: Science, Technology, Engineering, Math. Według danych z listopada 2009 roku 36% absolwentów kierunków technicznych odnotowano w Niemczech, ale 59% w Chinach, 66 % w Japonii i tylko 32% w USA. W 2004 r. Chiny wypromowały 600 tys. inżynierów, Indie 350 tys. a USA tylko 70 tys. Widać wyraźnie wzrost zapotrzebowania na zasoby pracy we wskazanych dziedzinach. Jak się ekstrapoluje, (McKinsey&Company), do 2036 roku, może nastąpić spadek o ok. 24 mln kreatywnych zasobów pracy jeśli nie wyrówna się stopy zatrudnienia kobiet i mężczyzn w sektorach kreatywnej gospodarki. Liczy się więc na to, że tę ogromną lukę w gospodarce światowej wypełnią właśnie kobiety – mówi prezes IP Management Poland w Krakowie prof. Ewa Okoń-Horodyńska.
Z badań wynika, że kobiety mogą być siłą sprawczą efektów korporacji, mogą też być siłą napędową światowej gospodarki; pasują bowiem do „Teorii 3 T” dla wzrostu, a więc: technologia, talent i tolerancja w środowisku wolności. Jeżeli czegoś im brakuje, to właśnie wolności, szczególnie w kwestii uwolnienia się od stereotypów, mentalności, niezmodyfikowanych systemów wartości. Pojawia się nowe zjawisko – konieczności przejmowania inicjatywy i przesunięcia władzy w stronę kobiet, wyzwalania ich zdolności do organizowania się, aby zwiększyć skuteczność w dochodzeniu praw i niezależnego dokonywania wyborów w życiu społecznym, ekonomicznym i psychologicznym.
Jednym z filarów gospodarki wiedzy jest sektor ICT (Information and Communication Technology). W ciągu ostatnich 30 lat zmieniła się struktura sektora, a co za tym idzie - potrzeby w zakresie kreatywnych zasobów pracy. Rozwinęły się dziedziny, w których niezwykle wysokie kompetencje posiadają kobiety i dla nich tworzone są w wielkiej skali nowe miejsca pracy. Jeżeli kobiety nie wypełnią tej luki, to oznacza trudności w wypełnienia zadań w najważniejszym filarze kreatywnej gospodarki. Oczekuje się więc na zmianę udziału i roli kobiet w kreatywnej gospodarce, pojawiają się specjalne programy motywowania kobiet do zwiększenia aktywności w STEM a także programy nakierowane na wzmacnianie przywództwa w tych newralgicznych dziedzinach, przesunięcia znacznej grupy kobiet do zarządzania i prowadzenia kreatywnego biznesu.
W ICT pojawia się dużo nowych sfer, które tworzą miejsca pracy właśnie dla kobiet, jak np. kreowanie zawartości programów, nauki poznawcze, programy psychologiczne, media, design. Z kolei kreatywna gospodarka jako taka wyzwala zarówno nowe sektory, jak i nowe dziedziny wymagające nowych zawodów i kompetencji, gdzie kobiety mogą być głównymi twórcami wartości dodanej, np. w takich dziedzinach innowacyjnych, jak specjalne indywidualne usługi medyczne związane z prokreacją kobiet, budowanie interaktywnych manekinów do badań i ćwiczeń, usługi opiekuńcze, idealne formy organizowania zakupów, technologie mobilne, sztuka wizualna, wirtualizacja publikowania, design, sposób prezentacji sztuki, audiowizualizacja, nowe media, kulturalne miasta.
Patrząc na dane Eurostatu można ocenić reprezentację kobiet na rynku pracy sektora ICT, w roku 2007 najlepiej reprezentowanym przez kobiety w tych dziedzinach krajem była Irlandia z 30% udziałem kobiet w ogólnym zatrudnieniu w sektorze, podobnie zatrudnienie kształtowało się we Włoszech, w Polsce udział ten kształtował się na poziomie 20%.
Przy sporej otwartości sektora ICT na kobiety pojawia się równocześnie problem, że kobiety niekoniecznie chętnie garną się do tego filara gospodarki. Na przykład w USA, gdzie sektor ICT stanowi zróżnicowaną potęgę, zainteresowanie kobiet pracą w sektorze w latach 2000 – 2008 spadło o 79%, choć zaplanowano do 2016 roku 1.524.000 nowych specjalistycznych miejsc pracy w ICT, z których 53 proc. mogłyby objąć kobiety.
Dlaczego?
Badanie dotyczące barier w partycypowaniu kobiet w dziedzinach STEM wykazują, iż można wyselekcjonować dwie grupy istotnych barier , mianowicie pierwsza grupa obejmuje postawy i percepcję zaś druga wiedzę i jej prezentację. Okazało się, że kobiety mają zdeformowane postawy wobec matematyki i nauk technicznych, wykazujące nadzwyczajne trudności. Mają zawężoną świadomość kariery w tych dziedzinach, małe zaufanie, że zdobędą tam pracę i osiągną sukces, że mają szanse na konkurowanie z mężczyznami, że będą negatywnie przez nich postrzegane; wydaje im się, że będą mieć niewielkie możliwości wykorzystania wiedzy, jaką jest matematyka, i nauk technicznych w życiu codziennym, że nie wpływają one na jakość działania. Badania wykazują jednak, iż nie ma absolutnie realnych różnic w zdolnościach do działania w ramach STEM wynikających z płci, dla przykładu 45% studentów licencjatu z matematyki to kobiety, 25% uzyskuje stopień doktora, 50% studentów medycyny to kobiety, aż 75% studiów weterynaryjnych to kobiety. Nie ma więc problemu: czy dziewczęta/kobiety mają zdolności do STEM, ale co powinno być zrobione by je zachęcić, zmotywować do studiowania i działania w tych dziedzinach.
Jakie są zatem perspektywy kobiet w gospodarce? Na podstawie badań Boston Consulting Group (badania ponad 12 tys. kobiet z ponad 40 regionów geograficznych o zróżnicowanych dochodach, modelach życia, systemach wartości), twierdzi się, że kobiety będą siłą napędową gospodarki światowej, mówi się nawet o gospodarce kobiet, jako, że już teraz kontrolują 20 bilionów rocznych wydatków konsumpcyjnych, roczne ich zarobki wynoszą 13 bilionów ale wzrosną za kilka lat do 18. Główne tematy poddane ocenie to edukacja i finanse, dom i posiadłości, praca i kariera, działanie, inwestowanie, aktywność, rozwój zainteresowań oraz stosunki międzyludzkie, zachowania i organizacja zakupów i wzorce wydatkowania.
Problemy?
Kobiety czują się wciąż niedowartościowane na rynku, okazuje się bowiem, iż mimo, że kontrolują wydatki na większość kategorii dóbr konsumpcyjnych przez biznes traktowane są jako niemające wiele do powiedzenia, czy podejmowania decyzji o wielkości sprzedaży, produkcji, itp., a koncerny kontynuują nieciekawą, niezmodyfikowaną ofertę dóbr i usług nie licząc się z ich zdaniem, kobiety czują się więc niedoszacowane w miejscu pracy i w gospodarce, mają zbyt wiele spraw do załatwienia, muszą dokonywać zbyt wielu wyborów konfliktujących priorytety. Niewiele firm dostosowuje organizację pracy do potrzeb kobiet. Brak produktów, usług, które by oszczędzały czas. Samochody modyfikuje się tak, żeby dostarczały nam szybkości, zamiast użyteczności niezbędnej kobietom. Czy kobiecie jest łatwiej? Trudniej? Odpowiedź od wieków ta sama, zwłaszcza w zakresie STEM; kobieta musi być przynajmniej o głowę lepsza od mężczyzny, aby w danym zawodzie została uznana za średnią. Na szczęście powstaje wiele ciekawych organizacji wzmacniających zaangażowanie kobiet w STEM, jak np. Europejskie Centrum Technologiczne Kobiet, National Center for Women in Information Technology i wiele innych.
Są kraje, w których kobieta postrzegana jest wielowymiarowo i kompleksowo. Są takie, w których status kobiety poprawia się, ale są też takie, gdzie kobiety są wykorzystywane i traktowane jak osoby niższej kategorii. Jednak, co ciekawe, ¾ utraconych miejsc pracy w ostatniej recesji to posady panów, recesja w większym stopniu dotknęła zatem mężczyzn. Wpływ kobiet na gospodarkę globalną rośnie. Tym bardziej nie należy zapominać o tym, iż: Kobiety i dziewczęta tworzą połowę zasobów ludzkich w świecie i będą niezbędne - jako wykształcone, samodzielne i zintegrowane - dla szybkiego ożywienia gospodarczegoa kraje, które nie są zdolne w pełni wykorzystać połowy swoich zasobów ludzkich wyraźnie osłabiają swój konkurencyjny potencjał.
Profesor Ewa Okoń-Horodyńska jest uczestniczką cyklicznych konferencji „Innowacyjność i kreatywność kobiet w nauce i biznesie” organizowanych przez Urząd Patentowy RP. Tu przedstawiła analizy dotyczące szans rozwoju twórczej działalności kobiet w globalnej gospodarce.
